Ý tưởng chăm sóc mọi người bị thương trong chiến tranh, không phân biệt họ thuộc bên nào, được một thương nhân Thuỵ Sĩ tên Henry Dunant viết ra sau khi ông chứng kiến hậu quả trận Solferino năm một nghìn tám trăm năm mươi chín. Cuốn sách nhỏ của ông dẫn tới việc lập Uỷ ban Chữ thập đỏ quốc tế và bản công ước Geneva đầu tiên, nền móng của luật nhân đạo quốc tế.
Chào bạn, đây là Nhà Tư Tưởng. Tập này không bàn về cuộc chiến nào, mà về một ý tưởng ra đời giữa đống đổ nát của chiến tranh: rằng một người bị thương trước hết là một con người. Và về số phận lên xuống khó tin của người đã nghĩ ra nó.
Lạc vào một chiến trường
Tháng sáu năm một nghìn tám trăm năm mươi chín, Henry Dunant, một doanh nhân người Thuỵ Sĩ, đi tới miền bắc nước Ý. Ông có việc làm ăn cần gặp hoàng đế nước Pháp, khi ấy đang chỉ huy quân đội trong một cuộc chiến ở vùng này.
Ông đến gần thị trấn Solferino ngay sau một trận đánh lớn. Hàng chục nghìn người chết và bị thương nằm la liệt trên cánh đồng dưới nắng hè. Quân y của các bên quá ít, gần như bất lực.
Dunant bỏ quên việc làm ăn. Ông ở lại thị trấn Castiglione gần đó, tổ chức người dân, nhất là phụ nữ trong vùng, đem nước, băng bó, an ủi những người bị thương, kể cả lính của phía bên kia.
Câu chuyện kể rằng những người phụ nữ ở đó nói với nhau một câu tiếng Ý có nghĩa là tất cả đều là anh em. Câu ấy về sau trở thành tinh thần của cả phong trào.
Một cuốn sách nhỏ in bằng tiền túi
Trở về Geneva, Dunant không quên được những gì đã thấy. Năm một nghìn tám trăm sáu mươi hai, ông tự bỏ tiền in một cuốn sách mỏng, Kỷ niệm về Solferino, kể lại chi tiết những cảnh tượng ấy.
Cuối sách, ông đưa ra hai đề xuất. Thứ nhất, mỗi nước nên lập sẵn trong thời bình những hội cứu trợ gồm người tình nguyện được huấn luyện, để khi có chiến tranh thì giúp chăm sóc thương binh. Thứ hai, các nước nên ký một thoả thuận quốc tế bảo vệ những người làm việc cứu thương và bản thân người bị thương.
Cuốn sách được gửi tới vua chúa, chính khách, quân nhân khắp châu Âu, và gây xúc động mạnh. Nó được dịch ra nhiều thứ tiếng.
Sức mạnh của cuốn sách nằm ở chỗ nó vừa kể bằng những hình ảnh cụ thể khiến người đọc không thể quay đi, vừa đưa ra những đề xuất rõ ràng, làm được.
Từ uỷ ban năm người tới công ước Geneva
Năm một nghìn tám trăm sáu mươi ba, ở Geneva, Dunant cùng bốn công dân khác lập một uỷ ban nhỏ để biến ý tưởng thành hiện thực. Uỷ ban ấy về sau trở thành Uỷ ban Chữ thập đỏ quốc tế.
Họ chọn biểu tượng chữ thập đỏ trên nền trắng, là màu cờ Thuỵ Sĩ đảo ngược, để tôn vinh đất nước nơi phong trào ra đời. Về sau, biểu tượng trăng lưỡi liềm đỏ cũng được công nhận cho những nơi phù hợp hơn với nó.
Năm một nghìn tám trăm sáu mươi tư, đại diện nhiều nước ký bản công ước Geneva đầu tiên, cam kết bảo vệ thương binh, nhân viên y tế và bệnh viện dã chiến trong chiến tranh, không phân biệt quốc tịch.
Lần đầu tiên, một ý tưởng nhân đạo được các quốc gia biến thành cam kết pháp lý chung. Các công ước sau này mở rộng thêm, nhưng hạt giống là từ đây.
Số phận lên xuống của người khởi xướng
Câu chuyện của Dunant có một khúc quanh buồn. Việc làm ăn của ông đổ bể, ông phá sản, bị tai tiếng ở Geneva và phải rời khỏi uỷ ban do chính mình lập. Ông sống nhiều năm trong nghèo khó, gần như bị lãng quên.
Mãi đến cuối đời, khi ông sống trong một nhà dưỡng lão ở một thị trấn nhỏ của Thuỵ Sĩ, một nhà báo tìm ra ông và viết bài, thế giới mới nhớ lại.
Năm một nghìn chín trăm lẻ một, giải Nobel Hoà bình được trao lần đầu tiên, và Henry Dunant là một trong hai người nhận. Ông không tiêu số tiền thưởng cho bản thân.
Một ý tưởng có thể sống mạnh hơn cả người nghĩ ra nó. Phong trào lớn lên trong khi người khởi xướng chìm vào quên lãng, rồi mới được nhớ lại.
Tinh thần trung lập trong đời thường
Giờ mình nói sang bài học. Ý tưởng cốt lõi của Dunant là trung lập trong việc cứu người: người bị thương không còn là kẻ thù, chỉ còn là người cần giúp. Ý tưởng ấy nghe đơn giản nhưng đi ngược bản năng chia phe rất mạnh của con người.
Trong đời thường, mình hiếm khi đứng giữa chiến trường, nhưng gặp chia phe thì thường xuyên: trong gia đình, trong công ty, trên mạng. Tinh thần ấy nhắc rằng có những việc nên làm cho mọi người, bất kể họ đứng bên nào trong cuộc cãi vã.
Câu chuyện cuốn sách nhỏ cũng là bài học về cách biến cảm xúc thành hành động: kể cụ thể điều mình thấy, rồi đề xuất điều làm được. Cảm xúc không có đề xuất thì tan đi, đề xuất không có cảm xúc thì không ai nghe.
Nếu có dịp, học một khoá sơ cứu cơ bản cũng là một cách nhỏ để mang tinh thần ấy theo. Câu hỏi cho bạn: có ai trong đời bạn đang cần giúp, mà bạn ngần ngại chỉ vì họ thuộc phe kia?
Câu hỏi thường gặp
Henry Dunant là ai?
Ông là doanh nhân và nhà hoạt động nhân đạo người Thuỵ Sĩ, tác giả cuốn Kỷ niệm về Solferino, người khởi xướng phong trào Chữ thập đỏ và là một trong hai người nhận giải Nobel Hoà bình đầu tiên năm một nghìn chín trăm lẻ một.
Vì sao biểu tượng là chữ thập đỏ?
Biểu tượng chữ thập đỏ trên nền trắng là màu cờ Thuỵ Sĩ đảo ngược, được chọn để ghi nhận nơi phong trào ra đời. Nó là biểu tượng bảo vệ nhân đạo, không mang ý nghĩa tôn giáo.
Công ước Geneva đầu tiên quy định gì?
Bản công ước năm một nghìn tám trăm sáu mươi tư cam kết bảo vệ thương binh, nhân viên y tế và bệnh viện dã chiến trong chiến tranh, chăm sóc người bị thương không phân biệt quốc tịch.
Trận Solferino diễn ra khi nào?
Vào tháng sáu năm một nghìn tám trăm năm mươi chín ở miền bắc nước Ý, là một trong những trận đánh đẫm máu nhất châu Âu thời đó, để lại hàng chục nghìn người chết và bị thương.
Người thường có thể học gì từ ý tưởng của Dunant?
Có thể học tinh thần giúp người không phân biệt phe phái và học các kỹ năng sơ cứu cơ bản để giúp được người gặp nạn. Các khoá sơ cứu thường được tổ chức ở trường học và cộng đồng.
